Shtekn - שטעקן
Shtekn - שטעקן \SHTEK-en\ Noun \ Masculine \ Pl. Shtekns:
A stick, cane, club, stuff.
According to Wexler (quoting Prylucki), shtekenes (שטעקענעס) refers specifically to large sticks (cf. Weinreich here and here, though, who seems to think that this form is simply a Central Yiddish variant of the plural shtekns).
According to Wexler (quoting Prylucki), shtekenes (שטעקענעס) refers specifically to large sticks (cf. Weinreich here and here, though, who seems to think that this form is simply a Central Yiddish variant of the plural shtekns).
Pronunciation: Click here to hear a native Yiddish speaker use this word in conversation.
Synonyms: bulave (בולאווע), drengl (דרענגל), flokn (פלאקן), palke (פאלקע).
German equivalents: der Schlägel, der Stab, der Stecken, der Stock.
Etymology: The word derives from Middle High German “stecke,” from Old High German “stëccho,” itself from Proto-Germanic *stikkô and the Proto-Indo-European roots *steig-or *stig- (to pierce, prick, be sharp) before it. Cognates include Middle English “stikke,”Modern English “stick,” New High German “der Stecken,” Old English “sticca,” Old Norse “stik,” and West Germanic “stikka.”
As noted by Kluge, the verbs shtekn and shtekhn (שטעכן) - to poke, prick, stab - are related in both Yiddish and German (there, “stecken” and “stechen,” respectively). Because of lack of space, however, we will not explore shtekhn in this dispatch.
As noted by Kluge, the verbs shtekn and shtekhn (שטעכן) - to poke, prick, stab - are related in both Yiddish and German (there, “stecken” and “stechen,” respectively). Because of lack of space, however, we will not explore shtekhn in this dispatch.
Derivatives of shtekn: shtekn (שטעקן) - to stick, insert; shtekn zikh (שטעקן זיך) - to meddle (i.e. to stick oneself into the middle of something); araynshtekn (אריינשטעקן) - to stick in, tuck in; aroysshtekn (ארויסשטעקן) - to stick out, jut out, protrude; bashtekn(באשטעקן) - to place; farshtekn (פארשטעקן) - to stop up, plug up, relegate; onshtekn(אנשטעקן) - to infect; opshtekn (אפשטעקן) - to unplug; untershtekn (אונטערשטעקן) - to bind;binshtok (בינשטאק) - a beehive; farshtekl (פארשטעקל) - a plug, stopper; golfshtekn(גאלפשטעקן) - a golf club; gumener shtekn (גומענער שטעקן) or politsey-shtekn(פאליציי-שטעקן) - a baton; rinshtok (רינשטאק) - a downspout; rukhes-shtekns(רוחות-שטעקנס) or sheydim-shtekns (שדים-שטעקנס) - European Elder (lit., evil spirit sticks; see Schaechter [though he doesn’t seem to explain the reason behind the name]);shteker (שטעקער) - a pocket (in klezmer-loshn; see Jacobs [quoting Bernshteyn]);shteknfis (שטעקנפיס) - stick-like feet; shtekshukh (שטעקטוך) - a slipper; tseylem-shtekn(צלם-שטעקן) or biskup-shtekn (ביסקופ-שטעקן) - a cross (lit., image or bishop stick, respectively); tsoybershtek (צויבערשטעק) - a magic wand;vaynshtok (וויינשטאק) - a grapevine.
Phrases with shtekn: araynshtekn di noz umetum/dem lefl tsu yenem in shisl (אריינשטעקן די נאס אומעטעום/דעם לעפל צו יענעם אין שיסל) - to meddle in other people’s business (lit., to stick one’s nose in everywhere/to stick one’s spoon into another’s bowl); aroysshtekn di tsung (ארויסשטעקן די צונג) - to be tired (lit., to stick one’s tongue out [signaling exhaustion]); blaybn shtekn (בלייבן שטעקן) - to get stuck/stranded; leygn shtekns in di reder (לייגן שטעקנס אין די רעדער) or araynshtekn a flokn in rod (אריינשטעקן א פלאקן אין ראד) - to sabotage a plan (lit., to place sticks in the wheels); onshtekn zikh fun (אנשטעקן זיך פון) - to catch a disease; opshtekn sholem-aleykhem (אפשטעקן שלום-עליכם) - to greet with a cordial handshake (lit., to put forward a “hello”); shtekn in (שטעקן אין) - to be involved in, be inherent in; shtekn in khoyves (שטעקן אין חובות) - to be stuck in debt; hobn tsu shtekn in (האבן צו שטעקן אין) - to be at the bottom of; hobn tsu shtekn in der zakh (האבן צו שטעקן אין דער זאך) - to have a finger in the pie;shtekn tsvishn (שטעקן צווישן) - to stand between;shtekn di finger tsvishn tir (שטעקן די פינגער צווישן טיר) - to interfere, make peace (lit., to stick one’s fingers between the door [and doorpost]); shtek zikh nisht! (שטעק זיך נישט) - mind your own business!; shteyen vi er volt ayngeshlungen a shtekn (שטייען ווי ער וואלט איינגעשלונגען א שטעקן) - to stand up straight (lit., as though he had swallowed a stick);zingen vi a ku fayft oyf a shtekn (זינגן ווי א קו פייפט אויף א שטעקן) - to sing horrendously (lit., like a cow whistling on a stick); a posek mit a shtekn (א פסוק מיט א שטעקן) - a real thrashing (lit., a verse with a stick; see Weinreich for explanation); dem ferds baytsh-shtekls potkeve (דעם פערדס בייטש-שטעקלס פאטקעווע) - a distant relation (lit., the horse’s whipping stick’s horseshoe); beyz vi a shtekn (בייז ווי א שטעקן) - angry as a stick (i.e. when used to punish a dog); foyl vi a shtekn (פויל ווי א שטעקן) - lazy as a stick; temp vi a shtekn (טעמפ ווי א שטעקן) - dull as a stick (said of a human being or object); do muz epes shtekn (דא מוז עפעס שטעקן) - something must be going on here (lit., something must be sticking here); ven der mandl-shtekn vet blien (ווען דער מאנדל-שטעקן וועט בליען) - never (lit., when the almond-stick blooms; see the events surrounding Aharon’s staff in Be-Midbar 17:23).
Expressions with shtekn:
1. Az men varft a shtekn in der vant, blaybt er alts shtekn (אז מען ווארפט א שטעקן אין דער וואנט, בלייבט ער אלץ שטעקן) - When one throws a stick at the wall, it sticks there (a cute example of Yiddish homonymic wordplay; see Be-Midbar Rabbah 20 and Tanhuma,Balak 16).
2. Zayn vort zol zayn a shtekn, volt men zikh nisht getort onshparn (זיין ווארט זאל זיין א שטעקן, וואלט מען זיך נישט געטארט אנשפארן) - If his word were a stick, you couldn’t lean on it (illustrated here).
3. Der emes shtekt in der Yidenes milkh (דער אמת שטעקט אין דער יידענעס מילך) - Truth comes through in the mother’s milk.
4. Dem Yidn mitn vander-shtekn gefint men in ale ekn (דעם יידן מיטן וואנדער-שטעקן געפינט מען אין אלע עקן) - One can find a Jew with his walking stick in all corners [of the world].
5. A shtekn hot tsvey ekn (א שטעקן האט צוויי עקן) - Two can play at that game (lit., A stick has two ends).
6. Der hunt iz vert dem shtekn (דער הונט איז ווערט דעם שטעקן) - He deserves his fate (lit., The dog deserves the stick).
7. Ven du host a shtekn, tayne nisht mit a hunt (ווען דו האסט א שטעקן, טענה נישט מיט א הונט) - If you have a stick, don’t bother negotiating with the dog.
8. Far a geshlogenem hunt tor men nisht vayzn keyn shtekn (פאר א געשלאגענעם הונט טאר מען נישט ווייזן קיין שטעקן) - A burnt child dreads the fire (lit., You shouldn’t show a stick to a beaten dog [i.e. try to be courteous to people’s sensitivities]).
9. A gutn helft a vort; a shlekhtn helft afile keyn shtekn oykh nisht (א גוטן העלפט א ווארט; א שלעכטן העלפט אפילו קיין שטעקן אויך נישט) - To the decent, one word will do; to the wicked, not even the stick helps. Along similar lines, A klugn zogt men oyfn vunk, a nar git men mitn shtekn (א קלוגן זאגט מען אויפן ווונק, א נטר גיט מען מיטן שטעקן) - You can tell a smart person with a wink, but for a fool, you need the stick (see a similar idea in Midrash Mishlei 22: matla la-hakima bi-remiza, le-shatya be-kurmiza). The truth is that there seems to be a difference of opinion as to whether words or sticks are better at conveying messages: Nisht der shtekn helft, nor dos gute vort (נישט דער שטעקן העלפט, נאר דאס גוטע ווארט) - It’s not the stick that helps but rather the good word, vs. Shrayen helft nisht, ober a shtekn helft (שרייען העלפט נישט, אבער א שטעקן העלפט) - Scolding won’t help, but the stick will, and similarly, A shtekn in der hant helft mer vi di tsung in moyl (א שטעקן אין דער האנט העלפט מער ווי די צונג אין מויל) - A stick in the hand helps more than a tongue in the mouth. Perhaps it depends on the circumstances…
10. Az men tut a shtekn on sheyn, hot er oykh kheyn (אז מען טוט א שטעקן אן שיין, האט ער אויך חן) - Anything can look nice if dressed up properly (lit., If you dress a stick up beautifully, it, too, will be pretty).
11. In an ofn tepl shtekt itlekhe moyz arayn dos kepl (אין אן אפן טעפל שטעקט איטלעכע מויז אריין דאס קעפל) - When the cat’s away, the mice will play (lit., Into an open pot, every mouse sticks its head).
12. Shtek nisht dem kop tsum volf in moyl arayn (שטעק נישט דעם קאפ צום וואלף אין מויל אריין) - Don’t stick your head into a wolf’s mouth (illustrated here). Similarly, Shtek im nisht keyn finger in moyl, vorem er vet opbaysn (שטעק אים נישט קיין פינגער אין מויל, ווארעם ער וועט אפבייסן) - Don’t stick your fingers into his mouth, since he bites.
13. Der barimer blaybt shtekn in blote (דער בארימער בלייבט שטעקן אין בלאטע) - The boaster gets stuck in the mud.
14. A ganev tor nisht geyn mit keyn shtekn (א גנב טאר נישט גיין מיט קיין שטעקן) - A thief should not walk with a stick (if he does, he’ll be recognized before he can steal anything).
15. Mit a foyln shtekn, ken men nisht aroystraybn dem dales (מיט א פוילן שטעקן, קען מען נישט ארויסטרייבן דעם דלות) - With a lazy stick, you can’t drive out poverty (i.e. You have to be proactive in changing your economic situation).
16. A beyn zol dir in haldz blaybn shtekn! (א ביין זאל דיר אין האלדז בלייבן שטעקן) - May a bone remain stuck in your throat!
The shtekn in Jewish religious culture:
1. The shtekn, as is well known (and depicted here), plays an important role in the long line of attackers and victims in the famous Khad Gadye song sung at the Peysekh Seyder. Chaim Werdyger shares with us a witty joke based on the shtekn’s behavior:
1. Az men varft a shtekn in der vant, blaybt er alts shtekn (אז מען ווארפט א שטעקן אין דער וואנט, בלייבט ער אלץ שטעקן) - When one throws a stick at the wall, it sticks there (a cute example of Yiddish homonymic wordplay; see Be-Midbar Rabbah 20 and Tanhuma,Balak 16).
2. Zayn vort zol zayn a shtekn, volt men zikh nisht getort onshparn (זיין ווארט זאל זיין א שטעקן, וואלט מען זיך נישט געטארט אנשפארן) - If his word were a stick, you couldn’t lean on it (illustrated here).
3. Der emes shtekt in der Yidenes milkh (דער אמת שטעקט אין דער יידענעס מילך) - Truth comes through in the mother’s milk.
4. Dem Yidn mitn vander-shtekn gefint men in ale ekn (דעם יידן מיטן וואנדער-שטעקן געפינט מען אין אלע עקן) - One can find a Jew with his walking stick in all corners [of the world].
5. A shtekn hot tsvey ekn (א שטעקן האט צוויי עקן) - Two can play at that game (lit., A stick has two ends).
6. Der hunt iz vert dem shtekn (דער הונט איז ווערט דעם שטעקן) - He deserves his fate (lit., The dog deserves the stick).
7. Ven du host a shtekn, tayne nisht mit a hunt (ווען דו האסט א שטעקן, טענה נישט מיט א הונט) - If you have a stick, don’t bother negotiating with the dog.
8. Far a geshlogenem hunt tor men nisht vayzn keyn shtekn (פאר א געשלאגענעם הונט טאר מען נישט ווייזן קיין שטעקן) - A burnt child dreads the fire (lit., You shouldn’t show a stick to a beaten dog [i.e. try to be courteous to people’s sensitivities]).
9. A gutn helft a vort; a shlekhtn helft afile keyn shtekn oykh nisht (א גוטן העלפט א ווארט; א שלעכטן העלפט אפילו קיין שטעקן אויך נישט) - To the decent, one word will do; to the wicked, not even the stick helps. Along similar lines, A klugn zogt men oyfn vunk, a nar git men mitn shtekn (א קלוגן זאגט מען אויפן ווונק, א נטר גיט מען מיטן שטעקן) - You can tell a smart person with a wink, but for a fool, you need the stick (see a similar idea in Midrash Mishlei 22: matla la-hakima bi-remiza, le-shatya be-kurmiza). The truth is that there seems to be a difference of opinion as to whether words or sticks are better at conveying messages: Nisht der shtekn helft, nor dos gute vort (נישט דער שטעקן העלפט, נאר דאס גוטע ווארט) - It’s not the stick that helps but rather the good word, vs. Shrayen helft nisht, ober a shtekn helft (שרייען העלפט נישט, אבער א שטעקן העלפט) - Scolding won’t help, but the stick will, and similarly, A shtekn in der hant helft mer vi di tsung in moyl (א שטעקן אין דער האנט העלפט מער ווי די צונג אין מויל) - A stick in the hand helps more than a tongue in the mouth. Perhaps it depends on the circumstances…
10. Az men tut a shtekn on sheyn, hot er oykh kheyn (אז מען טוט א שטעקן אן שיין, האט ער אויך חן) - Anything can look nice if dressed up properly (lit., If you dress a stick up beautifully, it, too, will be pretty).
11. In an ofn tepl shtekt itlekhe moyz arayn dos kepl (אין אן אפן טעפל שטעקט איטלעכע מויז אריין דאס קעפל) - When the cat’s away, the mice will play (lit., Into an open pot, every mouse sticks its head).
12. Shtek nisht dem kop tsum volf in moyl arayn (שטעק נישט דעם קאפ צום וואלף אין מויל אריין) - Don’t stick your head into a wolf’s mouth (illustrated here). Similarly, Shtek im nisht keyn finger in moyl, vorem er vet opbaysn (שטעק אים נישט קיין פינגער אין מויל, ווארעם ער וועט אפבייסן) - Don’t stick your fingers into his mouth, since he bites.
13. Der barimer blaybt shtekn in blote (דער בארימער בלייבט שטעקן אין בלאטע) - The boaster gets stuck in the mud.
14. A ganev tor nisht geyn mit keyn shtekn (א גנב טאר נישט גיין מיט קיין שטעקן) - A thief should not walk with a stick (if he does, he’ll be recognized before he can steal anything).
15. Mit a foyln shtekn, ken men nisht aroystraybn dem dales (מיט א פוילן שטעקן, קען מען נישט ארויסטרייבן דעם דלות) - With a lazy stick, you can’t drive out poverty (i.e. You have to be proactive in changing your economic situation).
16. A beyn zol dir in haldz blaybn shtekn! (א ביין זאל דיר אין האלדז בלייבן שטעקן) - May a bone remain stuck in your throat!
The shtekn in Jewish religious culture:
1. The shtekn, as is well known (and depicted here), plays an important role in the long line of attackers and victims in the famous Khad Gadye song sung at the Peysekh Seyder. Chaim Werdyger shares with us a witty joke based on the shtekn’s behavior:
S’shteyt in Khad Gadye az der shtekn hot geshlogn dem hunt vos hot gebisn di kats vos hot oyfgegesn dos tsigele. Fregt zikh a kashye: far vos kumt dem hunt tsu shlogn? Er iz, dokh, gerekht - az di kats hot umzist un umnisht oyfgegesn dos tsigele! Der terets iz az der hunt iz take gerekht. Ober du, hunt, vos mishstu zikh arayn in yenems gesheftn? (ס’שטייט אין חד גדיא אז דער שטעקן האט געשלאגן דעם הונט וואס האט געביסן די קאץ וואס האט אויפגעגעסן דאס ציגעלע. פרעגט זיך א קשיא: פאר וואס קומט דעם הונט צו שלאגן? ער איז, דאך, גערעכט - אז די קאץ האט אומזיסט און אומנישט אויפגעגעסן דאס ציגעלע! דער תירוץ איז אז דער הונט איז טאקע גערעכט. אבער דו, הונט, וואס מישסטו זיך אריין אין יענעמס געשעפטן) - In the story of Khad Gadye, it says that the stick beat the dog which bit the cat that ate up the goat. The question is: why was he beaten? He was right to do so - since the cat ate up the goat for no good reason! The answer is that the dog was actually correct. But you, dog, why do you have to mix into someone else’s business?
2. See the YIVO Encyclopedia for a short description of the traditional shtekn tants(שטעקן טאנץ) - stick dance.Shtekn in a sentence: “Shtekns un shteyner kenen brekhn di beyner, ober verter veln mir keynmol nisht shatn” - eyne fun di falshste zatsn vos ikh hob gehert (“שטעקנס און שטיינער קענען ברעכן די ביינער, אבער ווערטער וועלן מיר קיינמאל נישט שאטן” - איינע פון די פאלשסטע זאצן וואס איך האב געהערט) - “Sticks and stones can break my bones, but words will never hurt me” - one of the falsest sentences I’ve heard.
Use shtekn in your own sentence today!
Anonymous
